اهميت بوجاري و ضدعفوني بذر

بوجاري یکی از بخشهاي مهم در مجموعه تکنولوژي بذر جهت دستیابی به کیفیت بالاي بذور ارقام اصلاح شده محسوب میشود. این عمل به کشاورزان اطمینان میدهد که بذور داراي کیفیت بالایی بوده و ناخالصی هاي آنها گرفته شده است. بوجاري خوب این تضمین را به بار می آورد که کوشش قبلی اصلاح کنندگان نباتات در پیشبرد و بهبود واریته هاي برتر و همچنین فعالیت تولید کنندگان بذر در زمینه کاشت آنها, منجر به تولید بذوری شده که حداکثر کیفیت را دارا است. اگر بذري خوب ضدعفونی و بوجاري نشود, تمام زحمات قبلی که برای تولید بذور سالم به عمل آمده به هدر خواهد رفت.

به طور معمول کشاورزان بذر مورد نیاز خود را برای کشت از محصول سال قبل تهیه مینمایند. به طوريکه بعد از برداشت محصول و خشک کردن آن مقداري از بذر را به صورت دانه یا خوشه نگهداري کرده تا در سال بعد از آن برای کشت استفاده کنند. بذر مورد استفاده باید سالم، قوي و بدون آلودگی به آفات، بیماريها و بذر علفهاي هرز باشد. بوجاري و تمیز کردن بذر بعد از خشک کردن آنها صورت میگیرد. هدف اصلی از بوجاري محصول جدا کردن بذر گونه هاي خارجی و مواد زاید و جدا کردن بذر ناسالم میباشد.امراض زیادي توسط بذر و نهال انتقال پیدا میکنند. در طول دهه اخیر تجربه نشان داده است که ضدعفونی بذرها و مبارزه با امراض و بیماريها موجب افزایش میزان محصول مناسب و سالم میگردد. ضدعفونی کردن یعنی از بین بردن عوامل بیماريزاي چسبیده به باذرها و یا نهال ها از طریق شیمیایی، فیزیکی و یا ترموفیزیک. مواد ضدعفونی کننده باید بدون اینکه به گیاه صدمه بزند اثر خوبی در مقابل عوامل بیماريزا داشته باشد.
در بین روش ضدعفونی شیمیایی و فیزیکی فرق هایی نیاز وجود دارد. در روش شیمیایی معمولا عوامل بیماريزایی که به روي بذر و نهال میچسبند را به وسیله ترکیبات جیوه از بین می برند. سموم سیستمیک قارچهایی که در داخل بذر زندگی میکنند را از بین میبرد.

اصول بوجاری بذر

در جریان بوجاري کیفیت بذر به دو طریق اصلاح میشود:
الف) جدا کردن بذر سایر گیاهان, علفهاي هرز و مواد خارجی.
ب ) افزایش کیفیت یا حذف بذور با کیفیت پایین.
هدف نهایی بوجاري به دست آوردن حداکثر درصد خلوص بذر با حداکثر توان جوانه زنی است. این مفهوم در عبارت {درصد خلوص بذر زنده} معرفی شده است. مقدار درصد خلاوص با ضرب درصد خلوص در درصد جوانه زنی محاسبه میشود. مثال خلوص: 95 درصد جوانه زنی: 93 درصد در نتیجه:
95*93*100=88.35%
درصد خلوص بذر زنده نسبت به درصد خلوص و درصد جوانه زنی (هر کدام به تنهایی) تصویر واقعیتری از کیفیت حقیقی بذر نشان میدهد.اگر بذور از نظر بعضی خصوصیات فیزیکی با هم اختلاف داشته باشند می توان آنها را به طریق مکانیکی و طی برخی از فرآیندهاي الکتریکی یا مکانیکی از یکدیگر جدا نمود. بنابراین دستگاه بوجاری با استفاده از اختلاف خصوصیات فیزیکی موجود بین بذور گیاهان و بذر سایر گیاهان و علف هاي هرز, آنها را نظیر سایر مواد خارجی از بذر جدا می سازد. مشخصات فیزیکی که در جدا کردن بذر مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از: اندازه، طول، عرض، سختی، شکل،وزن مخصوص، بافت سطحی، میل ترکیبی با آب و خصوصیات الکتریکی می باشند.

بوجاري بذر در واقع همان جداسازي بذور علفهاي هرز و دانه هاي لاغر و چروکیده و شکسته و آلوده به بیماريها, دانه هاي آفت زده و خار و خاشاك و گرد و غبار و کاه و کلش از دانه هاي سالم محصول است که پس از جدا کردن ناخالصیها بذرهاي درشت و یکدست و مطمئن تهیه میگردد. گیاه حاصله از چنین بذري قوي،شاداب، مقاوم و استقرار آن در خاك سریعتر است. با کاشت بذر بوجاري شده علاوه بر جلوگیری از انواع بیماريها و افزایش تولید،تقویت زمین براي کشتهای بعدی نیز صورت میگیرد.

اهميت خلوص بذر و پاك بودن آن از ناخالصيها

گیاه در اولین مرحله رشد رویشی خود یعنی از مرحله جوانه زنی تا استقرار ریشه ها در خاك از مواد مغذي ذخیره شده در آلبومین دانه تغذیه میکند و هر قدر که مواد ذخیره شده در دانه بیشتر باشد گیاه قويتر، شادابتر و استقرار آن در خاك سریعتر و برعکس هرقدر مواد غذایی موجود در آلبومین دانه کمتر و دانه لاغرتر باشد گیاه ضعیفتر و مقاومت آن در برابر عوامل نامساعد محیطی کمتر و استقرار آن در خاك کندتر خواهد بود. بر این اساس در تولید محصولات بذري از هر رقم و هر طبقه اي که انتخاب شده باشد هر چه وزن هزار دانه آن بالاتر و دانه ها درشتتر باشد، در جوانه زنی و تأمین سطح سبز مطلوب مفیدتر و بهتر بوده و براي تهیه چنین محصولی لازم است که محصولات بذری بوجاري و دانه بندي شود.

عوارض ناشي از کشت بذر بوجاري نشده

الف) گسترش علفهاي هرز مزارع: اگر در یک گرم بذر گندم و جو (حدود 21 دانه) فقط 9 عدد بذر علفهاي هرز موجود باشد، در یک کیلوگرم بذر 3000 عدد بذر علف هرز و در یک هکتار زمین که 150 کیلوگرم بذر در آن استفاده میگردد، 45000 عدد بذر علف هرز همراه بذر گندم وارد زمین شده و 45000 بوته علف هرز در مزرعه سبز خواهد شد که خسارت جبران ناپذیری را به مزرعه وارد نموده و شدیدا عملکرد را کاهش و کیفیت محصول را پائین می آورد و این در حالی است که این تعداد علف هرز با رشد و نمو خود مقداري از مواد غذایی و آب را استفاده، فضاي مزرعه را اشغال و در نهایت موجب کاهش محصول میگردند.
ب) شيوع و گسترش بيماريهاي بذر زاد: بیماريهاي بذر زاد از مهمترین عوامل خسارت زای محصول گندم و جو میباشد. بذر آلوده به این عوامل موجب شیوع بیماريها در مزرعه، ایجاد خسارت کمی و کیفی روی محصول، افزایش هزینه و… میگردد.
ج) کچلي مزرعه و نبود رويش يکنواخت: بین بذور بوجاري نشده دانه هاي شکسته و لاغر آلوده زیاد است. اینگونه بذرها به دلیل نفوذ عوامل بیماريهاي مختلف از محل شکستگیها و اشکالات جنینی و فقدان مواد غذایی غالبا سبز نشده و باعث کچلی مزرعه گردیده و زمینه را برای رشد و نمو علف های هرز بیشتر فراهم مینمایند.

د) افزايش هزينه هاي توليد و کاهش محصول: استفاده مکرر از بذور بوجاری نشده به دلیل گسترش علفهاي هرز و توسعه بیماريهاي گیاهی همه ساله هزینه هاي اضافی و زحمات سمپاشی بر علیه علفهاي هرز و بیماريها را به دنبال داشته که از کمیت و کیفیت محصول میکاهد. با استفاده از بذور بوجاري شده و رعایت تناوب کشت، مشکلات فوق به طور جدي مرتفع خواهند شد.