تکنیک های بهبود بذر(seed enhancment)

امروزه تکنیک های زیادی به منظور سهولت کاشت بذر، افزایش استقرار و رشد گیاهچه تحت شرایط متغیر محیطی و محدودیت های بستر بذر بکار می رود. هدف اصلی در تکنولوژی بهبود بذر افزایش بیشتر کار کرد در شرایط مختلف محیطی است. روش های مختلفی برای اطمینان از کار کرد بالای بذر مورد استفاده قرار می گیرد و اکثر این روش ها کاربرد تجارتی دارند.
هالمر” (2000) تکنولوژی های کاربردی تيمار بذر را بدین شرح گروه بندی کرده است:
1- آماده سازی یا فرآوری – به وسیله بوجاری، خالص سازی و جداسازی عمدتا با استفاده از تکنیک های مکانیکی از قبیل درجه بندی چگالی و اندازه، پرداخت کردن، خراش دهی بذر و تفکیک بذور بر اساس رنگ.
۲- حفاظت – بوسیله کاربرد مواد فعال، معمولا حشره کش ها و قارچکش های سیستمیک (در صنایع شیمیایی – کشاورزی این واژه ” Seed Treatment ” نامیده می شود).

3- افزایش کارآیی فیزیولوژیکی – بوسیله تکنیک آبگیری یا کاربرد مواد تنظیم کننده رشد به منظور بهره برداری از توانایی اغلب گونه ها به هنگام قطع فرآیند جوانه زنی (توسط خشک کردن) و از سر گیری جذب آب بدون وارد کردن صدمات جدی به بذر است.
۴- پوشش دار کردن بذر – بوسیله روکش دار کردن و یا حبه دار کردن به منظور اصلاح کاربرد یا خصوصیت جذب آب یا انتقال آفت کش ها، عناصر غذایی و ریز موجودات مفيد.
این تکنولوژی ها که بعضا تیمارهای کاربردی بذر خوانده می شود عموما برای گیاهان گران قیمت به کار رفته ولی در آینده کاربرد گسترده تری خواهند داشت.
یکی از مفید ترین روش های بهبود بذر پوشش دار کردن بذر است. سه روش پوشش بذر با کاربرد تجارتی مورد استفاده قرار می گیرد که شامل حبه دار کردن، پوشش دادن و پوشش نازک بذر است.

حبه دار کردن (Seed Pelleting)
تکنیک حبه دار کردن بذر در سال ۱۹۴۰ در صنعت بذر توسعه پیدا کرد (1997 ,.McDonald et al). این تکنیک عبارت است از افزودن مواد بی اثر به بذر به منظور تغییر شکل، وزن، اندازه و ساختمان سطح بذور با استفاده از مقادیر متفاوتی مواد پرکننده و چسبنده است. حبه دار کردن بذر برای بهبود قابلیت کاشت و کارکرد بذر استفاده می شود. بذر تعداد زیادی از گیاهان زراعی و به ویژه سبزیجات به شکل یکنواخت گرد نیستند و در نتیجه کاشت دقیق بذور برای حصول عملکرد مطلوب مشکل است. در موارد دیگر بذرها آنقدر کوچک و سبک هستند که کاشت دقیق آنها در خاک بسیار مشکل است (1987 ,Smith and Miller). از مشخصه های حبه دار کردن این است که شکل بذر به طور کامل تغییر می کند.
انواع بذوری که در مقادیر قابل توجه تجارتی حبه دار شده اند عبارت اند از چغندر قند (بیشترین مورد مصرف)، هویج، کرفس، کاسنی تلخ، آنديو، تره فرنگی، کاهو، پیاز، فلفل، گوجه فرنگی و به مقدار کم بعضی از گونه های کلزا و واریته های ذرت شیرین و بعضی گونه های گلها خصوصا آنها که بذر ریزی دارند.(Halmer, 2005).
برخلاف این معضلات تکنیکی، حبه دار کردن بذر به عنوان یک امر مهم برای کاشت دقيق بسیاری از گیاهان زراعی و سبزیجات و انواع گل ها شناخته شده است. اضافه کردن ترکیبات شیمیایی مفید از قبیل هورمون های گیاهی، عناصر کم مصرف، میکروب ها و قارچکش ها به بذرهای حبه شده کار کرد بذر را در شرایط مزرعه افزایش می دهد.

پوشش دار کردن (Seed Coating)
پوشش دار کردن بذر یکی از روش های اقتصادی برای بهبود کار کرد بذر است. در این حالت یک ماده به بذر اضافه می شود بدون اینکه این ماده به بذر شکل خاصی بدهد. اغلب هدف از پوشش دادن یک بذر استفاده از موادی از قبیل قارچ کش ها، حشره کش ها، مواد ایمن ساز’، عناصر کم مصرف و ترکیبات دیگری است که به شکل مستقیم در ارتباط با بذر قرار می گیرد. در این روش ها بذرهایی تولید می شود که از تنش های محیطی خاص در محیط خاص ممانعت شود.
پوشش نازک بذر (Film Coating)
ایجاد پوشش نازک اطراف بذر رهیافت دیگری برای پوشش بذر می باشد. در این روش از مواد افزودنی که در یک محلول رنگی از یک پلیمر چسبنده حل شده اند، استفاده می شود. در این روش پوشش مورد استفاده تنها ۱-۱۰ درصد از وزن بذر را به خود اختصاص می دهد و سبب تغيير شكل بذر نمی شود. مزیت جالب این رهیافت این است که می توان فرمولاسیون را چندین بار در خلال فرآیند اسپری کردن و خشک کردن تغییر داد به طوری که روی بذرها یک پوشش نازک چند لایه شکل بگیرد. پوشش نازک بذر همچنین به صورت گسترده به منظور کاربرد حشره کش ها و قارچ کش ها به بذور حبه دار شده اضافه گردد.