بذر فضای باز
بذر گوجه فرنگی هیبرید فضای باز
بذر گلخانه ای
ذرت شیرین
سموم دفع آفات
کودتکنولوژی بذر
راهنمای جامع رشد و نمو ذرت
اسفند
یکی از فعالیتهای اساسی در کاشت یک محصول، درک و پیگیری رشد و توسعه آن است. رشد و توسعه اغلب به طور متناوب استفاده میشوند، اما هر یک معنای متمایزی دارند. رشد ذرت به افزایش اندازه یک گیاه یا جزء گیاه اشاره دارد و تحت تأثیر عواملی همچون دما، دسترسی به آب، حاصلخیزی، استرس و رقابت گیاهان قرار میگیرد. از طرف دیگر، توسعه ذرت به پیشرفت گیاه در مراحل بلوغ (مثلاً از مراحل ابتدایی به مراحل پایانی) مربوط میشود. دما (تجمع واحدهای حرارتی) عمدتاً توسعه را هدایت میکند و میتوان آن را پیشبینی کرد (روزهای درجه رشد ذرت،) (Osler & Lindsey، ۲۰۲۳).
بهعنوان مثال، دو گیاه ممکن است هر دو دارای پنج برگ کاملاً توسعهیافته باشند و از نظر توسعهای یکسان باشند؛ اما یکی از گیاهان به دلیل استرس گیاهی (مانند کمبود آب) کوتاهتر باشد که منجر به کاهش رشد میشود. غالباً وقتی به وضعیت یک محصول اشاره میکنیم، توسعه بهعنوان یک معیار بهتر از رشد عمل میکند.گیاهی با رشد محدود دارای ساختارهای گیاهی (مانند برگها و ساقهها) است که قبل از ساختارهای تولید مثلی (مانند تاسل و بلالها) آغاز میشوند. در ذرت، رشد رویشی زمانی به پایان میرسد که رشد زایشی آغاز میشود. چون ذرت یک گیاه محدود است، توانایی جبران عوامل محدود کننده عملکرد و/یا استرس کمتر از گونههای نامحدود مانند سویا در شمال ایالات متحده است که در تمام دوره رشد خود به تولید رشد سبزینگی ادامه میدهند.
عملکرد ذرت نتیجه تجمع بیوماس گیاهی (منبع سبزینگی) و تخصیص بیوماس تولید شده توسط گیاه به بلال (منبع تولید مثلی) است. تشکیل عملکرد توسط سه مؤلفه اصلی تعیین میشود. هر مؤلفه در زمانهای مختلفی در طول فصل رشد تعیین میشود:
- تعداد دانه در هر ردیف: این مؤلفه در مراحل اولیه رشد تعیین میشود.
- تعداد ردیف دانه در هر بلال: این مؤلفه زمانی که گیاه به مرحله R1 میرسد، تعیین میشود.
- وزن دانه: این مؤلفه در مراحل نهایی رشد و پر کردن دانهها تعیین میشود.
درک این مؤلفهها و مدیریت مناسب عوامل مؤثر میتواند به افزایش عملکرد ذرت کمک کند.🌽
مرور مراحل رشد رویشی و زایشی
با توجه به توزیع زمانی که گیاهان عملکرد خود را تشکیل میدهند، درک چرخه محصول – شامل مراحل رویشی و زایشی – ضروری است (شکل 1). گیاهان ذرت ابتدا بهعنوان مراحل رویشی (از زمان ظهور تا تاسلدهی) و سپس بهعنوان مراحل زایشی (از زمان ظهور ابریشم تا بلوغ فیزیولوژیکی) طبقهبندی میشوند. مراحل رشد رویشی و زایشی زمانی تعیین میشوند که 50% یا بیشتر گیاهان به یک مرحله خاص برسند.
مراحل رشد ذرت (مراحل فنولوژیکی) به چند مرحله اصلی تقسیم میشود که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند. این مراحل برای کشاورزان بسیار مهم هستند زیرا به آنها کمک میکنند تا زمان مناسب برای اقدامات مدیریتی مانند کوددهی، آبیاری، کنترل آفات و برداشت را تشخیص دهند. در ادامه، مراحل رشد ذرت را به زبان ساده و قابل فهم برای کشاورزان توضیح میدهم:
۱. جوانهزنی و سبز شدن (Germination and Emergence)
- توضیحات: بعد از کاشت بذر ذرت، بذر آب جذب میکند و جوانه میزند. اولین ریشه (ریشه چه) و ساقه کوچک (ساقه چه) از خاک خارج میشوند.
- نشانهها: اولین برگهای کوچک ذرت از خاک بیرون میآیند. این مرحله معمولاً ۵ تا ۱۰ روز پس از کاشت اتفاق میافتد.
- مدیریت: در این مرحله، خاک باید رطوبت کافی داشته باشد تا بذر بتواند به خوبی جوانه بزند.
۲. مراحل رشد رویشی (Vegetative Stages)
- در این مرحله، گیاه ذرت به سرعت رشد میکند و برگها و ساقهها توسعه مییابند. این مرحله به چند زیرمرحله تقسیم میشود:
- الف) مرحله ۲ تا ۶ برگی (V2 تا V6)
- توضیحات: در این مرحله، گیاه ذرت ۲ تا ۶ برگ کامل تشکیل میدهد. برگها بهتدریج بزرگتر میشوند.
- نشانهها: برگها بهطور کامل باز شدهاند و یقه برگ (قسمت پایینی برگ که به ساقه متصل میشود) قابل مشاهده است.
- مدیریت: در این مرحله، گیاه به آب و مواد مغذی (به ویژه نیتروژن) نیاز دارد. کنترل علفهای هرز نیز بسیار مهم است.
- ب) مرحله ۸ تا ۱۲ برگی (V8 تا V12)
- توضیحات: در این مرحله، گیاه ذرت به سرعت در حال رشد است و برگهای بیشتری تولید میکند. ساقه نیز ضخیمتر و بلندتر میشود.
- نشانهها: ارتفاع گیاه افزایش مییابد و برگها بهطور کامل توسعه یافتهاند.
- مدیریت: در این مرحله، گیاه به آب و کود بیشتری نیاز دارد. همچنین، مراقبت از آفات و بیماریها اهمیت دارد.
۳. مراحل رشد زایشی (Reproductive Stages)
- در این مرحله، گیاه ذرت شروع به تولید اندامهای زایشی (گلها و بذر) میکند. این مرحله نیز به چند زیرمرحله تقسیم میشود: الف) مرحله ظهور گلآذین نر (Tasseling)
- توضیحات: گلآذین نر (تاسل) در بالای گیاه ظاهر میشود. این گلها گرده تولید میکنند.
- نشانهها: تاسلها بهوضوح در بالای گیاه دیده میشوند.
- مدیریت: این مرحله بسیار حساس است و گیاه به آب کافی نیاز دارد. کمآبی در این مرحله میتواند باعث کاهش عملکرد شود. ب) مرحله ظهور گلآذین ماده (Silking)
- توضیحات: گلآذین ماده (ابریشم) روی بلالها ظاهر میشود. این ابریشمها گردهها را دریافت میکنند تا دانهها تشکیل شوند.
- نشانهها: ابریشمها بهصورت رشتههای نازک و بلند از بلالها خارج میشوند.
- مدیریت: این مرحله بحرانی است و گیاه به آب و مواد مغذی کافی نیاز دارد. گردهافشانی موفق برای تشکیل دانهها ضروری است.
۴. مراحل تشکیل دانه (Grain Filling Stages)
- در این مرحله، دانههای ذرت تشکیل و پر میشوند. این مرحله به چند زیرمرحله تقسیم میشود: الف) مرحله شیری (R3)
- توضیحات: دانهها شروع به پر شدن میکنند و محتوای آنها شیری است.
- نشانهها: اگر دانه را فشار دهید، مایع شیری از آن خارج میشود.
- مدیریت: گیاه همچنان به آب کافی نیاز دارد. ب) مرحله خمیری (R4)
- توضیحات: دانهها سفتتر میشوند و محتوای آنها خمیری میشود.
- نشانهها: دانهها دیگر شیری نیستند و حالت خمیری دارند.
- مدیریت: در این مرحله، گیاه به آب کمتری نیاز دارد، اما کمآبی میتواند بر اندازه دانهها تأثیر بگذارد. ج) مرحله سخت شدن دانه (R5)
- توضیحات: دانهها بهطور کامل پر شدهاند و شروع به سخت شدن میکنند.
- نشانهها: دانهها سفت و سخت هستند و رنگ آنها به تدریج تغییر میکند.
- مدیریت: در این مرحله، گیاه به آب کمتری نیاز دارد و آماده برداشت میشود.
۵. مرحله رسیدگی و برداشت (Maturity and Harvest)
- توضیحات: دانهها بهطور کامل رسیدهاند و رطوبت آنها کاهش یافته است.
- نشانهها: برگهای گیاه زرد و خشک میشوند و دانهها سخت و خشک هستند.
- مدیریت: زمان برداشت زمانی است که رطوبت دانهها به حدود ۲۰-۲۵٪ رسیده باشد. پس از برداشت، ذرت باید خشک شود تا رطوبت آن به ۱۳-۱۵٪ برسد برای انبار کردن.
نکته مهم برای کشاورزان:
- زمانبندی اقدامات مدیریتی: هر مرحله رشد ذرت نیازهای خاص خود را دارد. بهعنوان مثال، در مرحله گردهافشانی، کمآبی میتواند باعث کاهش شدید عملکرد شود.
- مشاهده گیاه: بهطور منظم گیاهان خود را بررسی کنید تا مراحل رشد را بهدرستی تشخیص دهید و اقدامات لازم را انجام دهید.